સગીરના નામે રોકાણ, અને સગીરથી પુખ્ત

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયો સગીરના નામે ખોલી શકાય છે. બાળક માલિક છે; બાળક અઢાર વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી વાલી ફોલિયો ચલાવે છે, અને પછી એક વખતનો સ્થિતિ બદલાવ તે બાળકને સોંપે છે. આ પાનું ફક્ત પ્રક્રિયા વિશે છે. બાળકના લક્ષ્ય માટે શેમાં રોકાણ કરવું તે અલગ વાત છે, જે બાળકના શિક્ષણનું આયોજનમાં છે.

સગીર જ એકમાત્ર ધારક છે

સગીર ફોલિયોનો પહેલો અને એકમાત્ર ધારક છે. સગીરના ફોલિયો પર સંયુક્ત ધારકોની મંજૂરી નથી.

વાલી કોણ બની શકે

• કુદરતી વાલી: પિતા કે માતા; અથવા
• કોર્ટે નિયુક્ત કરેલા કાનૂની વાલી, કોર્ટના આદેશની નકલ સાથે.

સગીર KYC પૂરું કરી શકતું નથી, એટલે વાલી બાળક વતી રોકાણ કરે છે અને વાલીનું પોતાનું KYC પૂરું હોવું જોઈએ.

ફોલિયો ખોલવા માટેના દસ્તાવેજો

• સગીરની જન્મતારીખનો પુરાવો: જન્મનું પ્રમાણપત્ર, માન્ય બોર્ડનું સ્કૂલ લિવિંગ સર્ટિફિકેટ કે માર્કશીટ, પાસપોર્ટ, કે જન્મતારીખનો બીજો કોઈ માન્ય પુરાવો.
• સગીર સાથે વાલીના સંબંધનો પુરાવો, જો જન્મતારીખના દસ્તાવેજમાં તે પહેલેથી ન દેખાતો હોય.
• કોર્ટે નિયુક્ત કરેલા વાલી માટે, કોર્ટનો આદેશ.
• વાલીનું KYC.

પૈસા ક્યાંથી આવે અને ક્યાં જાય

• જમા થતી ચુકવણી સગીરના પોતાના બેંક ખાતામાંથી, માતા-પિતા કે કાનૂની વાલીના ખાતામાંથી, કે માતા-પિતા કે વાલી સાથેના સગીરના સંયુક્ત ખાતામાંથી આવી શકે છે.
• બહાર જતી ચુકવણી ફક્ત સગીરના પોતાના ચકાસાયેલા બેંક ખાતામાં જાય છે.
• ફોલિયો પરની SIP, STP કે SWP ફક્ત સગીર અઢાર વર્ષનું થાય તેના આગલા દિવસ સુધી જ રજિસ્ટર થાય છે, ભલે મેન્ડેટ વધુ લાંબું હોય.

અઢાર વર્ષે સગીરથી પુખ્ત

બાળક અઢાર વર્ષનું થાય ત્યારે ફોલિયોને સગીરમાંથી પુખ્ત સ્થિતિમાં બદલવું પડે છે. વિનંતી ફંડ હાઉસ કે રજિસ્ટ્રારના સ્થિતિ બદલાવના ફૉર્મ પર થાય છે અને તેમાં આ જોઈએ:

• નવા પુખ્ત ધારકનું પોતાનું KYC;
• તેમના બેંક ખાતાની વિગતો, કેન્સલ કરેલા ચેક સાથે, કારણ કે હવે રકમ તેમના ખાતામાં જાય છે;
• ફૉર્મમાં માંગેલી સહીઓ, હાલના વાલીની સહી સહિત.

બદલાવ ન થાય ત્યાં સુધી ફોલિયો સ્થગિત રહે છે: પુખ્ત થયાની તારીખથી વાલી હવે લેવડદેવડ કરી શકતા નથી, કોઈ લેવડદેવડ થતી નથી, અને કોઈ પણ SIP, STP કે SWP બંધ થઈ જાય છે. જન્મદિવસ સુધીમાં દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવાથી આ ગાળો ટૂંકો રહે છે.

જો વાલી બદલાય

નવા વાલી પણ કુદરતી વાલી કે કોર્ટે નિયુક્ત કરેલા વાલી હોવા જોઈએ, અને તેમનું નામ અને સહી સગીરની બેંકમાં વાલી તરીકે રજિસ્ટર હોવાં જોઈએ. જો અગાઉના વાલીનું અવસાન થયું હોય, તો મરણ પ્રમાણપત્રની પ્રમાણિત નકલ જોઈએ.

સ્રોત: SEBI Master Circular for Mutual Funds, ફકરો 15.13 (સગીરો માટે ચુકવણી અને રકમ મળવાના નિયમો, 15 જૂન 2023થી); સગીરોનાં ખાતાં અને સ્થિતિ બદલાવ વિશે AMFIની માર્ગદર્શિકા (સર્ક્યુલર 86/2020-21, 16 જુલાઈ 2020).