ડેટ ફંડ ખરેખર શું ધરાવે છે

ડેટ ફંડ બોન્ડ અને એવાં જ સાધનોમાં રોકાણ કરે છે — જે હકીકતમાં વ્યાજ ચૂકવતાં ધિરાણ છે. ઇક્વિટી ફંડની જેમ કંપનીઓનો હિસ્સો ધરાવવાને બદલે, ડેટ ફંડ સરકારો, કંપનીઓ અને બેંકોને પૈસા ઉધાર આપે છે અને વ્યાજ મેળવે છે. તેને ઘણી વાર “સુરક્ષિત” પ્રકારનું ફંડ માનવામાં આવે છે, અને મુશ્કેલી એ જ શબ્દથી શરૂ થાય છે.

તે ખરેખર શું ધરાવે છે

રોકાણો ડેટ સાધનો છે: સરકારી બોન્ડ, કોર્પોરેટ બોન્ડ, અને કંપનીઓ અને બેંકોએ બહાર પાડેલા ટૂંકા ગાળાના કાગળો, વગેરે. દરેક એક વચન છે કે એક સમયગાળા સુધી વ્યાજ ચૂકવાશે અને અંતે મુદ્દલ પાછી અપાશે. ડેટ ફંડ એકસાથે આવાં ઘણાં સાધનો ધરાવે છે, અને તેનું મૂલ્ય એ બધાંનું સંયુક્ત મૂલ્ય છે, જેની કિંમત બીજા કોઈ પણ ફંડની જેમ રોજેરોજ નક્કી થાય છે.

તે કેવી રીતે કમાય છે — અને કેવી રીતે ગુમાવી શકે છે

ડેટ ફંડનું મૂલ્ય બે કારણે હલે છે: તેનાં રોકાણો જે વ્યાજ ચૂકવે છે, જે મોટે ભાગે સ્થિર રીતે જમા થાય છે, અને એ રોકાણોના બજારભાવમાં ફેરફાર, જે સ્થિર નથી. એ બીજો ભાગ લોકો ભૂલી જાય છે. બોન્ડના ભાવ હલે છે, અને જ્યારે નીચે જાય, ત્યારે ફંડનું મૂલ્ય પણ તેમની સાથે નીચે જાય છે. એ ભાવફેર પાછળ બે બળ છે, અને ડેટ ફંડ એક સરખી વસ્તુ નથી તેનું આખું કારણ એ જ છે.

વ્યાજદરનું જોખમ

વ્યાજદરનું જોખમ એ જોખમ છે કે બજારના વ્યાજદરમાં ફેરફાર બોન્ડનું મૂલ્ય હલાવે. ચાલુ દર વધે, ત્યારે જૂનો, ઓછો દર ચૂકવતો હાલનો બોન્ડ ઓછો આકર્ષક બને છે, એટલે તેનો બજારભાવ ઘટે છે — અને તેને ધરાવતું ફંડ પણ ઘટે છે. દર ઘટે, ત્યારે ઊલટું થાય છે. બોન્ડને પૂરો થવામાં જેટલો લાંબો સમય બાકી હોય — તેની ડ્યુરેશન — એટલો વ્યાજદરના આપેલા ફેરફાર માટે તેનો ભાવ વધુ ઝૂલે છે. એટલે જ લાંબી ડ્યુરેશનવાળું ડેટ ફંડ નવાઈ લાગે તેટલું હલી શકે છે.

ક્રેડિટ જોખમ

ક્રેડિટ જોખમ એ જોખમ છે કે ઉધાર લેનાર વચન મુજબ ચુકવણી ન કરે. જો ફંડ જેનો બોન્ડ ધરાવે છે તે કંપનીનું રેટિંગ ઘટે કે તે ચુકવણી ન કરે, તો એ રોકાણનું મૂલ્ય તીવ્ર રીતે ઘટી શકે છે, અને તેની સાથે ફંડ પણ. સૌથી વધુ ધિરાણપાત્ર ઉધાર લેનારને ધિરાણ આપવામાં આ જોખમ ઓછું છે; નબળાને ધિરાણ આપીને વધારાનું વ્યાજ મેળવવા જવામાં વધુ. ક્રેડિટ જોખમ ધીમે ધીમે નહીં પણ અચાનક નડે છે, અને એટલે જ શાંત સમયમાં તેને ઓછું આંકવું સહેલું છે.

સ્થિર હોવું એ સુરક્ષિત હોવા જેવું નથી

ડેટ ફંડ સામાન્ય રીતે ઇક્વિટી ફંડ કરતાં ઓછા ઉતાર-ચઢાવવાળું હોય છે, અને ઘણા માટે એ જ હેતુ છે. પણ “ઓછો ઉતાર-ચઢાવ” એટલે “સુરક્ષિત” નહીં: ડેટ ફંડમાં વ્યાજદરનું જોખમ અને ક્રેડિટ જોખમ બંને છે, તેના મૂલ્યનું કોઈ વચન નથી, અને તે ઘટી શકે છે અને ઘટે પણ છે. તે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ નથી — તફાવત SIP કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાં સમજાવ્યા છે. ડેટ ફંડને જોખમ વગરનું માનવું એ આ આખી શ્રેણી વિશે થતી સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે.

આટલી બધી ડેટ શ્રેણીઓ કેમ છે

ડેટ ફંડ ઘણી શ્રેણીઓમાં ચોક્કસ એટલા માટે વહેંચાયેલાં છે કે તે આ બે જોખમ અલગ અલગ માત્રામાં ધરાવે છે — કેટલાંક ખૂબ ટૂંકા ગાળાના કાગળો ધરાવે છે અને ભાગ્યે જ હલે છે, બીજાં લાંબા સરકારી બોન્ડ ધરાવે છે અને વ્યાજદર સાથે ઝૂલે છે, તો બીજાં ઓછા રેટિંગવાળા ઉધાર લેનારને ધિરાણ આપે છે. શ્રેણીનાં નામ બતાવે છે કે ફંડ આ બે જોખમ પર ક્યાં આવે છે, જે આ જૂથના બાકીના લેખો અને યોજના દસ્તાવેજ વિગતે સમજાવે છે. શ્રેણીઓ વર્ણન છે, ક્રમ નહીં.