ગિલ્ટ ફંડ અને વ્યાજ-દરનું જોખમ

ગિલ્ટ ફંડ સરકારી બોન્ડમાં રોકાણ કરે છે — એટલે સરકારને આપેલા પૈસા. ઉધાર લેનાર સરકાર હોવાથી તેમાં ક્રેડિટ જોખમ લગભગ નથી: સરકાર જેટલો ભરોસાપાત્ર ઉધાર લેનાર ભાગ્યે જ હોય. આ એક જ હકીકત ઘણા લોકોને ખોટા તારણ પર લઈ જાય છે, કે ગિલ્ટ ફંડ તો સ્થિર જ હોવું જોઈએ. એવું નથી.

ક્રેડિટ જોખમ લગભગ નહીં

ક્રેડિટની બાજુ ખરેખર ધરપત આપે છે. સરકારને ધિરાણ આપવું એટલે પૈસા પાછા ન મળવાનું જોખમ ઘણું ઓછું, કોઈ પણ કંપનીને ધિરાણ આપવા કરતાં ઘણું ઓછું. જો ડેટ ફંડને હલાવનારું એકમાત્ર પરિબળ ક્રેડિટ જોખમ હોત, તો ગિલ્ટ ફંડ ખરેખર ડેટમાં જેટલું સ્થિર હોઈ શકે તેટલું સ્થિર હોત.

વ્યાજ-દરનું પૂરું જોખમ

પણ ક્રેડિટ જોખમ બે પરિબળોમાંથી ફક્ત એક છે, અને ગિલ્ટ ફંડમાં બીજું પરિબળ — વ્યાજ-દરનું જોખમ — પૂરેપૂરું હોય છે. સરકારી બોન્ડની પાકતી મુદત ઘણી વાર લાંબી હોય છે, એટલે ડ્યુરેશન લાંબું, એટલે વ્યાજ દર બદલાય ત્યારે તેમના ભાવ ઘણા બદલાય છે. દર વધે ત્યારે ગિલ્ટ ફંડ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે; દર ઘટે ત્યારે તે વધી શકે છે. સરકારી ટેકો આને જરાય હળવું કરતો નથી, કારણ કે આ વાત બોન્ડના ભાવની છે, ઉધાર લેનારની વિશ્વસનીયતાની નહીં.

બંને વાત એકસાથે

ગિલ્ટ ફંડનું પ્રામાણિક એક-લીટીનું વર્ણન આ છે: ક્રેડિટ જોખમ લગભગ નહીં, અને વ્યાજ-દરનું પૂરું જોખમ. ફક્ત પહેલો અડધો ભાગ કહેવો — “સરકારી ટેકો છે, એટલે સલામત” — એ જ રીતે ગિલ્ટ ફંડ ખોટી રીતે એવા વ્યક્તિને વેચાય છે જે પછી દરના ફેરફારમાં તે ઘટે ત્યારે ગભરાઈ જાય છે. સરકારી ટેકો એટલે સ્થિર નહીં, અને મૂલ્ય નક્કી નથી, ઘટી શકે છે.

તે ક્યાં બેસે છે

ગિલ્ટ ફંડ એ શ્રેણી છે જે ક્રેડિટનો પ્રશ્ન બાજુ પર મૂકીને વ્યાજ-દરના જોખમને લગભગ એકલું અલગ કરે છે. આ શ્રેણી શું છે તેનું હકીકતલક્ષી વર્ણન છે — તે તમારા માટે યોગ્ય છે કે નહીં તેનો અભિપ્રાય નહીં, જે તમારા સમયગાળા અને એ ભાવની વધઘટ સહન કરવાની તમારી ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે, અને જે આ લેખ નક્કી કરતો નથી.